Kayaç Nedir, Kayaç Türleri (3 Adet) Nelerdir?

Kayaç Nedir, Kayaç Türleri (3 Adet) Nelerdir?

9 Ekim 2017 Kapalı Yazar: Coğrafyacı

Kayaç nedir, kayaç türleri, kayaçların önemi, kayaçlar ve kayaçların özellikleri konularında değindik. Kayaç nedir sorusuna cevap vererek başlayalım.

Mineral veya mineral-taş parçacıklarının bir araya gelmesiyle oluşan katı birikintilere Kayaç denir. Kayaçlar ayrıca bir mineralin çok miktarda birikmesiyle de oluşur.

Kayaç terimi eski Türkçede sahre, yeni Türkçede külte ve yabancı dillerdeki Rock, roche, gestein sözcükleri karşılığı kullanılmaktadır.

Kayaçlar, kıtaları, okyanus tabanlarını veya dağları oluşturur. Ayrıca doğal ortamı etkilemiş ve insanlık tarihinin her döneminde beşeri ve ekonomik açıdan faydalar sağlamışlardır. Kayaçlar, coğrafya dersinin konuları arasında yer alır.

Kayaç Nedir: Kayaçları Meydana Getiren Mineraller

Doğada inorganik ve katı şekilde oluşan, belirli bir kristal yapıya sahip element ve bileşiklere mineral denir. Mineraller kayaçların yapı taşıdır ve kayacın özellikleri üzerinde belirleyicidir.

Bir veya birden fazla mineralin bir araya gelmesiyle doğal olarak oluşmuş kütlelere kayaç (taş) adı verilir. Kayaçlar mineral topluluğudur. Kayaçlar jeolojinin petrografi alt bilim dalı tarafından incelenir.

Tortul Kayaç

Tortul Kayaç

Kayaç nedir ve kayaçların oluşturan mineraller konularına değindik, şimdi kayaç türleri ve kayaçların özelliklerine göz atalım.

Kayaçların Önemi ve Özellikleri

Kayaçlar doğal ortamın işleyişinde, insanların beşeri ve ekonomik faaliyetlerinde önem taşır.

Kayaçların coğrafya derslerinde işlenmesi nedenini ve önemi sıralarsak:

  1. Yer şekillerinin oluşum ve gelişiminde; kayaçların aşınıma karşı direnci, çözülebilir olması, geçirimliliği önemli rol oynar.
  2. Kayaçlar, toprak oluşumunda, ana kaya faktörüdürler. Toprağın fiziksel ve kimyasal özellikleri üzerinde etkilidirler. Volkanik kökenli toprakların tarımsal verimi yüksektir.
  3. Akarsu, göl, yer altı suları ve kaynaklar gibi hidrolojik çalışmalar kayaç bilgisi gerektirir.
  4. İnşaat mühendisliği çalışmalarında, kayaçların tanınması ve özelliklerinin bilinmesi önemlidir. Her türlü bina, baraj, köprü inşaatı ve yol çalışmalarının öncesinde, mühendislik çalışması yapılacak sahanın zemin (kayaç) özellikleri araştırılır. İnşaat zemin özellikleri dikkate alınarak yapılır.
  5. Beşerî ve ekonomik ihtiyaçların karşılanmasında kayaçlardan yararlanılır.

Yemeklerimizdeki tuz ve içtiğimiz sudaki mineraller, sağlığımız açısından önem taşır. Bu minerallerin kaynağı yeryüzündeki kayaçlardır. Kömür ve uranyum enerji kaynağı olarak kullanılır.

İnşaat sektöründe kullanılan mermer ve seramik yapımında kullanılan kil doğada bulunan kayaçlardır. Çimentonun ham maddesi ise kireç taşıdır. Madenler kayaçlar içindeki minerallerde yer alır. Elmas, altın, yakut gibi kayaçların ekonomik değeri yüksektir.

Kayaç nedir, kayaçların oluşturan mineraller ve kayaçların özelliklerine değindik, şimdi kayaç türlerine göz atalım.

Kayaç Türleri Nelerdir?

Kayaç türleri, kayaç çeşitleri nelerdir veya kayaçların sınıflandırılması nasıldır diye merak ediyorsanız maddeler halinde sizin için sıraladık buyurun.

1. Püskürük Kayaçlar

Katılaşım kayaçlar mantodan gelen yüksek sıcaklıkta, eriyik haldeki magmanın, yerkabuğu içerisinde ya da yeryüzüne çıkarak soğuması ile oluşur. Magma soğurken genellikle çeşitli kristaller meydana getirir. Katılaşım kayaçları oluştuğu yere göre İç Püskürükler ve Dış Püskürükler diye ikiye ayrılır.

İç Püskürük Kayaçlar

İç püskürük kayaçlar magmanın yer kabuğunun derinliklerinde soğumasıyla oluşmaktadır. Başlıcaları;
  • Granit
  • Diyorit
  • Siyenit
  • Gabro

Dış Püskürük Kayaçlar

Dış püskürükler, yüzeye kadar ulaşan magmanın yeryüzünde soğuması ile oluşmaktadır. Başlıcaları;
  • Andezit
  • Bazalt
  • Obdisyen
  • Volkanik Tüf

Püskürük Kayaçların Özellikleri

  • Yapıları kristallidir.
  • Tabakalaşma yoktur.
  • İçlerinde fosil bulundurmazlar.
  • Kütleler halindedir.
  • Asitten etkilenmezler.

2. Tortul Kayaçlar

Sedimanter kayaç, sedimanların uzun süreli birikmesi, sıkışması ve bir çimento (demir, silis, karbonat vb.,) veya matriks (kil ve silt, ince kum) ile bağlanarak taşlaşması sonucu oluşan tabakalı kayaçlardır.

Tortul Kayaçların Özellikleri

  • Kristalli bir yapıya sahip değildirler.
  • Tabakalıdırlar.
  • Fosil bulundururlar.
Kimyasal, Fiziksel ve Organik tortullar olmak üzere üç grupta ele alınmaktadır.

Fiziksel Tortul Kayaçlar

Dış kuvvetlerin etkisiyle parçalanan diğer kayaçların oluşan kırıntıların bir araya gelerek çimentolaşması sonucunda kırıntılı tortul kayaçlar oluşmaktadır.
  • Çakıltaşı
  • Kumtaşı
  • Kiltaşı
  • Konglomera
  • Breş

Kimyasal Tortul Kayaçlar

Suyun içinde erimiş halde bulunan maddelerin çökelmesiyle oluşmaktadır. Başlıca kimyasal tortul kayaçlar;
  • Kalker
  • Jips
  • Kaya Tuzu
  • Dolomit

Organik Tortul Kayaçlar

Organik tortul kayaçlar, bitki ve hayvan kalıntılarının tabakalar halinde birikmesiyle oluşmaktadır. Başlıcaları;
  • Kömür
  • Linyit
  • Turba
  • Tebeşir

3. Başkalaşım (Metamorfik)  Kayaçları

Yerin derinliklerindeki yüksek sıcaklık ve basınç koşulları altında kayaların değişime uğramasına metamorfizma denir.
  • Mermer
  • Elmas
  • Mikoşist
  • Gnays
  • Kuverşist

Kaya mı daha büyüktür kayaç mı diye bir soru ile karşılaşırsanız, doğru cevap kayaç daha büyüktür.

Ayrıca bakınız:

Kayaç nedir

Jeotermal Enerji İle Volkanizma Türleri Arasındaki İlişki ve İgnimbirit Problemi

Kayaç nedir sorusuna cevap arayan ziyaretçilerimizin bir çoğu Kayaçlar Nasıl Oluşur?Kayaç Türleri Nelerdir? ve Kayaç Döngüsü Nedir? konularını da inceledi.