Türkiye’de Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri Nelerdir?

Bir yatak içerisinde belli bir eğim doğrultusunda hareket eden suya akarsu denir.

Türkiye’de Akarsu Aşındırma Şekilleri

1. Çentik Vadi

Akarsuların kaynak kısımlarında sert arazilerde oluşan V şeklindeki genç vadilere denir.

Ülkemizde en yaygın vadi tipi olup dağlık alanlarda, özellikle Doğu Karadeniz’de görülür.

2. Boğaz Vadi

Eğimin fazla ve arazinin sert olduğu yerlerde oluşan dik yamaçlı derin vadilerdir.

Kızılırmak, Yeşilırmak, Fırat, Sakarya yüksek dağ sıralarını enine yarıp geçer.

Boğaz vadiler aynı zamanda doğal geçittir, bu sebeple ulaşım açısından önemlidir (Örneğin Gülek Geçidi).

3. Kanyon Vadi

Akarsuların sert kalkerli arazilerde kademeli olarak derinleşmesi ve enlemesine aşındırmalara bağlı oluşan basamaklı vadilere denir.

Türkiye’de pek yaygın değildir. Akdeniz Bölgesi’ndeki Göksu bu tür bir vadidir.

4. Yatık Yamaçlı Vadi

Yumuşak yapılı arazilerde akarsuların enlemesine fazla aşındırma yapması sonucu oluşan yamaç eğimi az vadilerdir.

5. Alüvyonlu Geniş Tabanlı Vadi

Akarsuların düz ovalarda kendi alüvyonlarının içinde akarken oluşturduğu vadi tipidir.

Özellikle Ege Bölgesi’nde Batı Anadolu’da yaygındır.

Murat, Kızılırmak, Fırat, Seyhan bu tür akarsulardır.

6. Menderesler

Yatak eğiminin azaldığı yerde akarsuyun büklümler yaparak akmasına denir.

Ege Bölgesinde Büyük Menderes ve Küçük Menderes bu tür vadilerdendir.

7. Dev Kazanı

Akarsuların çağlayanlar (şelaleler) yaparak döküldükleri yerlerde aşınma sonucu oluşan çukurluklara dev kazanı denir.

Tortum (Erzurum), Muradiye (Van), Düden, Manavgat (Antalya)’da dev kazanlarına rastlanır.

8. Sekiler (Taraçalar)

Yatağını alüvyonlarla dolduran akarsuların bulunduğu arazinin yeniden yükselmesi (epirojenez) sonucu yatağını tekrar derinleştirmesiyle oluşan eski vadi tabanının yukarıda basamak halinde kaldığı yerlere seki (taraça) denir.

9. Peribacaları

Volkanik arazilerde selinti sularının aşınmaya karşı farklı dirençteki tabakaları aşındırması sonucunda oluşur.

Ülkemizde Nevşehir, Ürgüp – Göreme ve Avanos’ta yaygındır.

10. Peneplen (Yontukdüz)

Akarsuların yüksek yerleri aşındırıp çukurlukları doldurmasıyla arazi zamanla hafif dalgalı bir düzlük haline gelir.

Ürgüp – Göreme, Gaziantep, Şanlıurfa Platolarında

Kırgıbayır (Badlands)

Daha çok sağanak yağışların görüldüğü yarı kurak arazilerde meydana gelen girintili çıkıntılı yer şekli.

Türkiye’de, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yaygındır.

Türkiye’de Akarsu Biriktirme Şekilleri

Birikinti Konisi

Akarsular, eğimin azaldığı yamaç eteklerinde taşıdıkları alüvyonları koni şeklinde biriktirirler.

Dağ Eteği Ovası

Birikinti konilerinin birleşmesiyle oluşmuş dalgalı ovalardır.

Dağ İçi Ovası

Dağlık alanların iç kısımlarında eğimin azaldığı yerdeki birikmeler sonucu oluşmuştur.

Türkiye’de Doğu Anadolu Bölgesi’nde yaygındır.

Taban Seviyesi Ovası

Akarsuyun deniz veya göle yaklaştığı ve eğimin azaldığı yerde görülen ovalardır.

Deltalar

Akarsuların getirdiği alüvyonların deniz veya göle ulaştığı yerde biriktirmesiyle oluşan verimli ovalardır.

Türkiye’de Çukurova, Bafra, Çarşamba, Silifke Ovaları delta özelliğindedir.

İlginizi Çekebilecek Başlıklar